Aktorzy i lektorzy tworzą koalicję przeciw kradzieży głosu przez AI

Trzy największe polskie organizacje zrzeszające aktorów, lektorów i twórców dubbingu połączyły siły przeciwko nieautoryzowanemu wykorzystywaniu ich głosów przez sztuczną inteligencję. Związek Artystów Scen Polskich, Związek Zawodowy Twórców Dubbingu oraz Związek Zawodowy Aktorów Polskich ogłosiły powstanie koalicji "Mój głos. Moja własność" i skierowały do władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej listę konkretnych żądań.

Sprawa lektora, która przelała czarę

Katalizatorem powstania koalicji stała się toczący się przed Sądem Okręgowym w Warszawie proces Jarosława Łukomskiego, znanego lektora. Cyfrowy model jego głosu został bez wiedzy i zgody twórcy wykorzystany w spocie reklamowym firmy z branży wodno-kanalizacyjnej, zajmującej się produkcją szamb. Sprawa ma charakter precedensowy, bo dotychczas w Polsce nie zapadł wyrok rozstrzygający, czy sklonowanie czyjegoś głosu bez zgody i użycie go komercyjnie narusza prawa osobiste i majątkowe twórcy.

Dla środowiska aktorskiego przypadek Łukomskiego pokazał, że kradzież tożsamości głosowej przestała być teoretycznym problemem laboratoriów AI z Doliny Krzemowej, a stała się realnym procederem komercyjnym na polskim rynku reklamowym. Głos raz nagrany i udostępniony w internecie czy w bazach danych może zostać sklonowany i użyty w dowolnej produkcji, bez wynagrodzenia i bez wiedzy artysty.

Konkretne postulaty koalicji

Sygnatariusze porozumienia domagają się wprowadzenia obowiązku uzyskania wyraźnej zgody na każde wykorzystanie głosu przez narzędzia sztucznej inteligencji. Postulują też pełną transparentność źródeł danych treningowych, czyli obowiązek ujawniania, czyje nagrania posłużyły do wytrenowania danego modelu głosowego.

Kolejne żądanie to wyraźne oznaczanie produkcji, w których wykorzystano sztuczną inteligencję do generowania głosu, tak by odbiorca wiedział, że nie słyszy żywego aktora. Koalicja chce również prawa do usunięcia danych głosowych z systemów AI, analogicznego do prawa do bycia zapomnianym znanego z RODO.

Rozumiemy, że technologia rozwija się szybciej niż przepisy, ale państwo nie może pozostawać bierne wobec nadużyć. Potrzebne są jasne regulacje gwarantujące twórcom kontrolę nad wykorzystaniem głosu, godziwe wynagrodzenie i ochronę przed nielegalnym kopiowaniem - Jan Tomaszewicz, prezes Zarządu Głównego ZASP

Pieniądze dla ludzi, nie tylko dla algorytmów

Poza regulacjami prawnymi koalicja domaga się mechanizmów finansowych wspierających branżę. Chodzi o system dotacji, dofinansowań lub instrumentów podatkowych premiujących producentów, którzy w swoich projektach korzystają z pracy żywych aktorów i lektorów zamiast zastępować ich generatywną sztuczną inteligencją.

To postulat wykraczający poza samą ochronę praw autorskich. Środowisko aktorskie sygnalizuje, że presja kosztowa skłania część producentów reklam, gier czy audiobooków do sięgania po syntetyczne głosy nawet tam, gdzie budżet pozwoliłby na zatrudnienie człowieka, a jedynym motywem jest szybkość i wygoda generowania treści bez negocjacji stawek.

Co to oznacza dla rynku w Polsce

Polski rynek dubbingu, lektoratu i produkcji reklamowej należy do najbardziej rozwiniętych w regionie, co czyni go też atrakcyjnym celem dla firm oferujących klonowanie głosu. Bez jasnych przepisów artyści pozostają w praktyce bezbronni wobec podmiotów, które mogą wytrenować model na podstawie publicznie dostępnych nagrań i wykorzystać go komercyjnie, licząc na to, że koszt ewentualnego procesu sądowego będzie niższy niż oszczędność na wynagrodzeniu.

Dla firm reklamowych i producentów treści sprawa Łukomskiego jest sygnałem ostrzegawczym. Jeśli sąd uzna, że nieautoryzowane sklonowanie głosu narusza prawa osobiste, może to otworzyć drogę do podobnych pozwów wobec innych podmiotów korzystających z syntetycznych głosów bez zgody pierwowzoru.

Koalicja zapowiada dalsze działania rzecznicze wobec administracji rządowej i parlamentu, licząc na to, że polskie przepisy wdrażające unijny AI Act zostaną uzupełnione o szczegółowe regulacje dotyczące ochrony głosu i wizerunku artystów wykonawców.